Content Description
7
मघ·वत्थु
Appamada (अप्रमाद)
✨ मघ·वत्थु · धम्मपद ३० ✨
३०. अप्पमादेन मघवा,
देवानं सेट्ठतं गतो ।
अप्पमादं पसंसन्ति,
पमादो गरहितो सदा ॥
देवानं सेट्ठतं गतो ।
अप्पमादं पसंसन्ति,
पमादो गरहितो सदा ॥
नेपाली अर्थ : अप्पमाद (सावधानी, कुशल कर्ममा स्मृति) द्वारा मघ (मघवा) देवताहरूको सर्वोच्च पद (इन्द्र/सक्क) मा पुगे ।
अप्पमादको सधैं प्रशंसा गरिन्छ, तर प्रमादको सधैं निन्दा गरिन्छ ।
अप्पमादको सधैं प्रशंसा गरिन्छ, तर प्रमादको सधैं निन्दा गरिन्छ ।
📖 कथा – मघ (सक्क देवराज)
बुद्ध वेसालीको कूटागार विहारमा बस्दै गर्दा यो गाथा सक्क (इन्द्र) देवराजको सन्दर्भमा उदान गर्नुभएको हो ।
एक पटक महाली नामका लिच्छवी राजकुमार बुद्धको धर्मदेशना सुन्न आए । त्यस दिन बुद्धले सक्कपञ्ह सुत्त (सक्क देवराजका प्रश्नहरू) देशना दिँदै सक्कको विषयमा प्रशंसापूर्वक बताउनुभयो । महालीले सोचे — “बुद्धले सक्कलाई प्रत्यक्ष देखेको जस्तो कुरा गर्नुहुन्छ ।” त्यसैले उनले बुद्धलाई सोधे — “भन्ते, के तपाईंले सक्कलाई प्रत्यक्ष देख्नुभएको हो ?”
बुद्धले जवाफ दिनुभयो — “महाली, म सक्कलाई जान्दछु, र उसले के कारणले सक्क (देवताहरूको राजा) भएको हो भनेर पनि जान्दछु ।” त्यसपछि बुद्धले महालीलाई पूर्वजन्मको कथा सुनाउनुभयो :
पूर्वजन्ममा सक्क मघ नामका एक युवक थिए, जो माचला गाउँका बासिन्दा थिए । उनी र उनका बत्तीस साथीहरू मिलेर गाउँमा सडक, पक्की बाटो, र विश्रामगृहहरू निर्माण गर्ने पुण्यकर्म गर्थे । मघले आफ्नो जीवनमा सात वटा व्रत (कर्तव्य) पालन गर्ने प्रतिज्ञा गरेका थिए :
- १. आफ्ना आमा–बुबाको पालन–पोषण गर्ने ।
- २. वृद्ध र सिनियरहरूको आदर–सम्मान गर्ने ।
- ३. कोमल र मधुर वचन बोल्ने (परूष वचन नबोल्ने) ।
- ४. पिसुन (खोट) कुरा नगर्ने — अर्थात् कसैको पछि नबोल्ने ।
- ५. लोभ नगर्ने, उदार र दानशील हुने ।
- ६. सधैं सत्य बोल्ने ।
- ७. क्रोधलाई नियन्त्रण गर्ने (कोप नगर्ने) ।
बुद्धले भन्नुभयो — “महाली, यही अप्पमाद (सावधानी) र कुशल कर्महरूको कारणले मघले मृत्युपछि देवताहरूको राजा सक्क (इन्द्र) को पद प्राप्त गरे । अप्पमाद अर्थात् कुशल कर्ममा स्मृति र तत्परता — यसकै प्रशंसा बुद्धहरूले गर्छन्, र प्रमादको सधैं निन्दा गर्छन् ।”
त्यसपछि बुद्धले यो गाथा उदान गर्नुभयो :
“अप्पमादेन मघवा …” — अर्थात् अप्पमाद (कुशल कर्ममा सावधानी) द्वारा मघ देवराज भए ।
अप्पमादको सधैं प्रशंसा, प्रमादको सधैं निन्दा —
यो नै बुद्धको शासनको मूल सन्देश हो ।
अप्पमादको सधैं प्रशंसा, प्रमादको सधैं निन्दा —
यो नै बुद्धको शासनको मूल सन्देश हो ।
यस धर्मदेशनाको अन्त्यमा महालीले सोतापत्ति फल प्राप्त गरे । उनले बुद्धको शासनमा दृढ विश्वास राख्न थाले, र अप्पमादको महत्त्व बुझेर आफ्नो जीवनलाई कुशल कर्ममा समर्पित गरे ।
टिप्पणी : “अप्पमादेन” — यहाँ अप्पमाद भन्नाले कुशल (पुण्य) कर्ममा स्मृति, सावधानी र निरन्तरता हो ।
मघको उदाहरणले — साधारण मानिसले पनि सात कर्तव्य र समाजसेवाको बलमा उच्च गति (देवत्व) प्राप्त गर्न सक्छ भनी देखाउँछ ।
— अप्पमादको प्रशंसा र प्रमादको निन्दा — बुद्धको शाश्वत उपदेश ।
मघको उदाहरणले — साधारण मानिसले पनि सात कर्तव्य र समाजसेवाको बलमा उच्च गति (देवत्व) प्राप्त गर्न सक्छ भनी देखाउँछ ।
— अप्पमादको प्रशंसा र प्रमादको निन्दा — बुद्धको शाश्वत उपदेश ।
— कथा सारांश (नेपाली) —
मघ एक साधारण युवक थिए, तर आफ्नो सात व्रत, समाजसेवा (सडक–विश्रामगृह निर्माण) र अप्पमाद (निरन्तर कुशल कर्म) को बलमा उनी सक्क (इन्द्र) — देवताहरूको राजा — भए ।
बुद्धले महालीलाई यो कथा सुनाएर — कुशल कर्ममा सावधानी नै उच्च गतिको मार्ग हो, र प्रमादले पतन मात्र ल्याउँछ भनी सिकाउनुभयो ।
— “अप्पमादं पसंसन्ति, पमादो गरहितो सदा” — यो नै धम्मपदको अमर वचन ।