Content Description
४६. मरीचिकम्मट्ठानिक भिक्खु वत्थु
मरीचिधम्मं अभिसम्बुधानो ।
छेत्वान मारस्स पपुप्फकानि,
अदस्सनं मच्चुराजस्स गच्छे ॥
फेणूपमं — फिज (झाग) जस्तै; अर्थात् यो शरीर फिजझैं नाशवान् र अनित्य छ।
मरीचिधम्मं — शाब्दिक: मरीचि + धम्म; मरीचिकाको प्रकृति — अर्थात् मृगतृष्णाजस्तै असार (सारहीन)।
मारस्स पपुप्फकानि — मारका पुष्प वा पुष्प–बाणहरू। यी मारका फूल/बाणहरू तिवट्ट (तीन वट्ट) — किलेसवट्ट (क्लेशको चक्र), कम्मवट्ट (कर्मको चक्र) र विपाकवट्ट (विपाकको चक्र) — हुन्। टीकाअनुसार, यो शृङ्खला अरिय मग्ग ञाणको तरवारले काट्दा भङ्ग हुन्छ।
अदस्सनं मच्चुराजस्स — यस सन्दर्भमा, मृत्युराजको दृष्टिबाट पर हुनु भन्ने निब्बानको प्राप्ति हो।
शरीरलाई मरीचिकाजस्तै चिन्तन गर्ने भिक्षुको कथा
जेतवन विहारमा बुद्ध विराजमान हुँदा, यो गाथा एक निश्चित भिक्षुको सन्दर्भमा उद्घोषित गरियो।
एक पटक, एक भिक्षुले बुद्धबाट ध्यानको विषय लिएर वनतिर गए। यद्यपि उनले कठोर प्रयास गरे, ध्यानमा धेरै प्रगति गर्न सकेनन्; त्यसैले उनले थप निर्देशनको लागि बुद्धकहाँ फर्कने निर्णय गरे। फर्कँदै गर्दा, उनले एउटा मरीचिका (मृगतृष्णा) देखे — जो वास्तवमा पानीको भ्रामक आभास मात्र थियो। त्यसै क्षण, उनले शरीर पनि मरीचिकाजस्तै असार (सारहीन) छ भन्ने बुझे। यसरी शरीरको असारतामा मन लगाउँदै, उनी अचिरवती नदीको किनारमा आइपुगे। नदी नजिकको रूखमुनि बस्दा, ठूला ठूला फिजहरू (झाग) फुटिरहेको देखेर, उनले शरीरको अनित्य प्रकृति बुझे।
चाँडै नै, बुद्ध उनको दृष्टिमा प्रकट भए र उनलाई भने: “हे पुत्र, तिमीले बुझेजस्तै, यो शरीर फिजझैं अनित्य र मरीचिकाजस्तै असार छ।”
त्यसपछि बुद्धले निम्न गाथा भन्नुभयो:
यस प्रवचनको अन्त्यमा, भिक्षुले अरहन्तत्व प्राप्त गरे।